HISTORIA KOŚCIOŁA STAROKATOLICKIEGO W RP

Kościół Starokatolicki w Polsce powstał w wyniku podziału w diecezji misyjnej Polskiego Narodowego Kościoła Starokatolickiego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie w 1932 roku, a jego uznanie prawne zostało uregulowane dekretem na mocy ustawy z dnia 5 września 1947 roku o uregulowaniu położenia prawnego Kościoła Ewangelicko- Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościoła Mariawickiego i Kościoła Starokatolickiego.

Kościół Starokatolicki w Polsce prowadził aktywną działalność ewangelizacyjną i wydawniczą, organizując parafie Kościoła na terenie całego kraju – w szczególności na terenie Dolnego Śląska, Pomorza oraz Warmii i Mazur, będąc jednocześnie aktywnym członkiem-założycielem dzisiejszej Polskiej Rady Ekumenicznej do 1951 roku. Będąc Kościołem historycznym, podtrzymuje starokatolicką naukę o sukcesji nauczania i urzędu kształtując duchowieństwo oraz wiernych w duchu konserwatywnego katolicyzmu niepodzielonego Kościoła.

Dzisiejszy Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej posiada uregulowany status prawny zgodnie z ustawą z dnia 17 maja 1989 roku o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, tj. jest wpisany do rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji od dnia 1 kwietnia 1996 roku.

W 1964 roku, kiedy zmarł ostatni prawny reprezentant Kościoła, ówczesne władze Kościoła, tj. Synod – jako jedyny uprawniony organ – próbowały dokonać zmian statutowych. Zgodnie z decyzją komunistycznego Urzędu ds. Wyznań z dnia 5 sierpnia 1965 roku odmówiono przyjęcia nowego statutu Kościoła oraz stwierdzono, że Kościół Starokatolicki nie posiada na dzień 5 sierpnia 1965 roku reprezentacji prawnej. Pod względem formalno-prawnym decyzja ta nie oznaczała zlikwidowania tego Kościoła jak również zawieszenia jego działalności. Przedstawiała jedynie stan prawny organów Kościoła uprawnionych do reprezentacji Kościoła w kwestiach statutowych. W praktyce w wyniku tej decyzji władz komunistycznych działalność Kościoła została zawieszona, a majątek bezprawnie odebrany i przekazany na rzecz innych Kościołów.

Ustawa z dnia 13 maja 1994 roku o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej uchyliła w części dekret z dnia 5 września 1947 roku o uregulowaniu położenia prawnego Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościoła Mariawickiego i Kościoła Starokatolickiego. Ważne jest, że dekret nie dotyczył tylko Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP, ale również dwóch innych Kościołów. Ustawa z dnia 20 lutego 1997 roku o stosunku Państwa do Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej spowodowała, że moc prawną stracił dekret z dnia 5 września 1947 roku o uregulowaniu położenia prawnego Kościoła Ewangelicko- Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościoła Mariawickiego i Kościoła Starokatolickiego. Uchylenie w całości aktu prawnego możliwe jest tylko wtedy, gdy status prawny podmiotów których on dotyczy został uregulowany w inny sposób – poprzez wydanie innych aktów prawnych. Innym aktem prawnym w przypadku Kościoła Ewangelicko- Reformowanego w RP oraz Kościoła Mariawickiego są ustawy z 1994 oraz 1997 roku, a w przypadku Kościoła Starokatolickiego – decyzja o wpisie do rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych z 1996 roku.

Powstanie wakatu na urzędzie Zwierzchnika Kościoła Starokatolickiego od 1965 roku nie wywołało skutków prawnych w postaci uchylenia dekretu z dnia 5 września 1947 roku w części dotyczącej Kościoła Starokatolickiego – nie wydano takiego aktu prawnego.

Uregulowanie statusu prawnego reprezentanta Kościoła Starokatolickiego tj. wybór Synodu Kościoła i poinformowanie o wyborze właściwego organu administracyjnego, oraz wniesienie do właściwego organu administracyjnego zmienionego statutu Kościoła spowodowało:

  1. nadanie nowego aktu prawnego dotyczącego uregulowania sytuacji prawnej Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o wpisie do rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych, co uchyliło dekret z dnia 5 września 1947 roku w części dotyczącej Kościoła Starokatolickiego;
  2. ustanowienie prawnego reprezentanta Kościoła;
  3. zmianę statutu Kościoła, którą zgodnie z obowiązującymi przepisami dokonuje się w trybie rejestrowym.

Mając na uwadze powyższe fakty, akty prawne oraz decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej jest historycznym oraz prawnym kontynuatorem Kościoła Starokatolickiego, którego położenie prawne zostało uregulowane dekretem na mocy ustawy z dnia 5 września 1947 roku.